(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 13 अनुशासनपर्व


॥ श्रीः ॥
13.159. अध्यायः 159
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति पुण्यपापकर्मफलभेदस्य पुण्यकर्मणां च तरतमभावस्य च बोधनाय तादृश कर्मविशेषसाध्यफलविशेषप्रतिपादकशक्रगौतमसंवादानुवादः॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच।

एको लोकस्तु कृतिनां स्वर्गे लोके पितामह।
उत तत्रापि नानात्वं सर्वं ब्रूहि पितामह॥ 13-159-1(87512)
भीष्म उवाच। 13-159-2x(7325)
कर्मभिः पार्थ नानात्वं लोकानां यान्ति मानवाः।
पुण्यान्पुण्यकृतो यान्ति पापान्पापकृतो नराः॥ 13-159-2(87513)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
गौतमस्य मुनेस्तात संवादं वासवस्य च॥ 13-159-3(87514)
ब्राह्मणो गौतमः कश्चिन्मृदुर्दान्तो जितेन्द्रियः।
महावने हस्तिशिशुं परिद्यूनममातृकम्॥ 13-159-4(87515)
तं दृष्ट्वा जीवयामास सानुक्रोशो धृतव्रतः।
स तु दीर्घेण कालेनि बभूवातिबलो महान्॥ 13-159-5(87516)
तं प्रपन्नं महादीर्घं प्रभूतं सर्वतोमदम्।
धृतराष्ट्रस्वरूपेण शक्रो जग्राह हस्तिनम्॥ 13-159-6(87517)
ह्रियमाणं तु तं दृष्ट्वा गौतमः संशितव्रतः।
अभ्यभाषत राजानं धृतराष्ट्रं महातपाः॥ 13-159-7(87518)
मामाहार्षीर्हस्तिनं पुत्रमेनं
दुःखात्पुष्टं धृतराष्ट्रात्कृतज्ञ।
मैत्रं सतां सप्तपदं वदन्ति
मित्रद्रोहो नेह राजन्स्पृसेत्त्वाम्॥ 13-159-8(87519)
इध्मोदकप्रदातारं शून्यपालं ममाश्रमे।
विनीतमाचार्यकुले सुयुक्तं गुरुकर्मणि॥ 13-159-9(87520)
शिष्टं दान्तं कृतज्ञं च प्रियं च सततं मम।
न मे विक्रोशतो राजन्हर्तुमर्हसि कुञ्जरम्॥ 13-159-10(87521)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-11x(7326)
गवां सहस्रं भवते ददानि
शतानि निष्कस्य ददानि पञ्च।
अन्यच्च वित्तं विविधं महर्षे
किं ब्राह्मणस्येह गजेन कृत्यम्॥ 13-159-11(87522)
गौतम उवाच। 13-159-12x(7327)
तवैव गावो हि भवन्तु राज-
न्दास्यः सनिष्का विविधं च रत्नम्।
अन्यच्च वित्तं विविधं नरेन्द्र
किं ब्राह्मणस्येह धनेन कृत्यम्॥ 13-159-12(87523)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-13x(7328)
ब्राह्मणानां हस्तिभिर्नास्ति कृत्यं
राजन्यानां नागकुलानि विप्र।
स्वं वाहनं नयतो नास्त्यधर्मो
नागश्रेष्ठं गौतमास्मान्निवर्त॥ 13-159-13(87524)
गौतम उवाच। 13-159-14x(7329)
यत्र प्रेतो नन्दति पुण्यकर्मा
यत्र प्रेतः शोचते पापकर्मा।
वैवस्वतस्य सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-14(87525)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-15x(7330)
ये निष्क्रिया नास्तिकाः श्रद्धधानाः
पापात्मान इन्द्रियार्थे निसृष्टाः।
यमस्य ते यातनां प्राप्नुवन्ति
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-15(87526)
गौतम उवाच। 13-159-16x(7331)
वैवस्वती संयमनी जनानां
यत्रानृतं नोच्यते यत्र सत्यम्।
यत्रांबलान्बलिनो घातयन्ति
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-16(87527)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-17x(7332)
ज्येष्ठां स्वसारं पितरं मातरं च
गुरून्यथाऽमानयन्तश्चरन्ति।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-17(87528)
गौतम उवाच। 13-159-18x(7333)
मन्दाकिनी वैश्रवणस् राज्ञो
महाभागा भोगिजनप्रवेश्या।
गन्धर्वयक्षैरप्सरोभिश्च जुष्टा
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-18(87529)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-19x(7334)
अतिथिव्रताः सुव्रता ये जना वै
प्रतिश्रयं ददति ब्राह्मणेभ्यः।
शिष्टाशिनः संविभज्याश्रितेभ्यो
मन्दाकिनीं तेऽपि हि भूषयन्ति॥ 13-159-19(87530)
गौतम उवाच। 13-159-20x(7335)
मेरोरग्रे यद्वनं भाति रम्यं
सुपुष्पितं किन्नरीगीतजुष्टम्।
सुदर्शना यत्र जम्बूर्विशाला
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-20(87531)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-21x(7336)
ये ब्राह्मणा मृदवः सत्यशीला
बहुश्रुताः सर्वभूताभिरामाः।
येऽधीयते सेतिहासं पुराणं
मध्वाहुत्या जुह्वति वै द्विजेभ्यः॥ 13-159-21(87532)
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र।
यदन्यत्ते विदितं स्थानमस्ति
तद्ब्रूहि त्वं त्वरितो ह्येष यामि॥ 13-159-22(87533)
गौतम उवाच। 13-159-23x(7337)
सुपुष्पितं किंनरराजजुष्टं
प्रियं वनं नन्दनं नारदस्य।
गन्धर्वाणामप्सरसां च सद्म
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-23(87534)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-154-24x(7338)
ये नृत्यगीते कुशला जनाः सदा
देवात्मानः प्रियकामाश्चरन्ति।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-24(87535)
गौतम उवाच। 13-159-25x(7339)
यत्रोत्तराः कुरवो भान्ति रम्या
देवैः सार्धं मोदमाना नरेन्द्रः।
यत्राग्नियौनाश्च वसन्ति विप्रा
अब्योनयः पर्वतयोनयश्च॥ 13-159-25(87536)
यत्र शक्रो वर्षति सर्वकामा-
न्यत्र स्त्रियः कामचारा भवन्ति।
यत्र चेर्ष्या नास्ति नारीनराणां
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-26(87537)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-27x(7340)
ये सर्वभूतेषु निवृत्तकामा
अमांसादा न्यस्तदण्डाश्चरन्ति।
न हिंसन्ति स्थावरं जङ्गमानि
भूतानां ये सर्वभूतात्मभूताः॥ 13-159-27(87538)
निराशिषो निर्ममा वीतरागा
लाभालाभे तुल्यनिन्दाप्रशंसाः।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-28(87539)
गौतम उवाच। 13-159-29x(7341)
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातनाः
सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः।
सोमस्य राज्ञः सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-29(87540)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-30x(7342)
ये दानशीला न प्रतिगृह्णते सदा
न चाप्यर्थांश्चाददते परेभ्यः।
येषामदेयमर्हते नास्ति किञ्चि-
त्सर्वातिथ्याः सुप्रजना जनाश्च॥ 13-159-30(87541)
ये क्षन्तारो नाभिजल्पन्ति चान्या-
ञ्शक्ता भूत्वा सततं पुण्यशीलाः।
तथाविधानामेष लोको महर्षे
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-31(87542)
गौतम उवाच। 13-159-32x(7343)
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातना
विराजसा वितमस्का विशोकाः।
आदित्यदेवस्य पदं महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-32(87543)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-33x(7344)
स्वाध्यायशीला गुरुशुश्रूषकाश्च
तपस्विनः सुव्रताः सत्यसन्धाः।
आचार्याणामप्रतिकूलभाषिणो
नित्योत्थिता गुरुकर्मस्वचोद्याः॥ 13-159-33(87544)
तथाविधानामेष लोको महर्षे
विशुद्धानां भावितो वाग्यतानाम्।
सत्ये स्थितानां वेदविदां महात्मनां
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-34(87545)
गौतम उवाच। 13-159-35x(7345)
ततोऽपरे भान्ति लोकाः सनातनाः
सुपुण्यगन्धा विरजा विशोकाः।
वरुणस्य राज्ञः सदने महात्मन-
स्तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-35(87546)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-36x(7346)
चातुर्मास्यैर्ये यजन्ते जनाः सदा
तथेष्टीनां दशशतं प्राप्नुवन्ति।
ये चाग्निहोत्रं जुह्वति श्रद्दधाना
यथान्यायं त्रीणि वर्षाणि विप्राः॥ 13-159-36(87547)
स्वदारगाणां धर्मकृतां महात्मनां
यथोदिते वर्त्मनि सुस्थितानाम्।
धर्मान्मनामुद्वहतां गतिं तां
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-37(87548)
गौतम उवाच। 13-159-38x(7347)
इन्द्रस्य लोका विरजा विशोका
दुरन्वयाः काङ्क्षिता मानवानाम्।
तस्याहं ते भवने भूरितेजसो
राजन्निमं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-38(87549)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-39x(7348)
शतवर्षजीवी यश्च शूरो मनुष्यो
वेदाध्यायी यश्च यज्वाऽप्रमत्तः।
एते सर्वे शक्रलोकं व्रजन्ति
परं गन्ता धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-39(87550)
गौतम उवाच। 13-159-40x(7349)
प्राजापत्याः सन्ति लोका महान्तो
नाकस्य पृष्ठे पुष्कला वीतशोकाः।
मनीषिणां सर्वलोकाभयानां
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-40(87551)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-41x(7350)
ये राजानो राजसूयाभिषिक्ता
धर्मात्मानो रक्षितारः प्रजानाम्।
ये चाश्वमेधावभृथे प्लुताङ्गा-
स्तेषां लोका धृतराष्ट्रो न तत्र॥ 13-159-41(87552)
गौतम उवाच। 13-159-42x(7351)
ततःपरं भान्ति लोकाः सनातनाः
सुपुण्यगन्धा विरजा वीतशोकाः।
तस्मिन्नहं दुर्लभे चाप्यधृष्ये
गवां लोके हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-42(87553)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-43x(7352)
यो गोसहस्री शतदो महात्मा
यो गोशती दश दद्याच्च शक्त्या।
तथा दशभ्यो यश्च दद्यादिहैकां
पञ्चभ्यो वा दानशीलस्तथैकाम्॥ 13-159-43(87554)
ये जीर्यन्ते ब्रह्मचर्येणि विप्रा
ब्राह्मीं वाचं परिरक्षन्ति चैव।
मनस्विनस्तीर्थयात्रापरा ये
ते तत्र मोदन्ति ततो विमानैः॥ 13-159-44(87555)
प्रभासं मानसं तीर्थ पुष्कराणि महत्सरः।
पुण्यं च नैमिषं तीर्थं बाहुदां करतोयिनीम्॥ 13-159-45(87556)
गां हयशिरश्चैव विपाशां स्थूलवालुकाम्।
तूष्णीं गङ्गां शनैर्गङ्गां महाह्रदमथापि च॥ 13-159-46(87557)
गोमतीं कौशिकीं पंपां महात्मानो धृतव्रताः।
सरस्वतीदृषद्वत्यौ यमुनां ये तु यान्ति च॥ 13-159-47(87558)
तत ते दिव्यसंस्थाना दिव्यमाल्यधराः शिवाः।
प्रयान्ति पुण्यगन्धाढ्या धृतराष्ट्रो न तत्र वै॥ 13-159-48(87559)
गौतम उवाच। 13-159-49x(7353)
यत्र शीतभयं नास्ति न चोष्णभयमण्वपि।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न दुःखं न सुखं तथा॥ 13-159-49(87560)
न द्वेष्यो न प्रियः कश्चिन्न बन्धुर्न रिपुस्तथा।
न जरामरणे तत्र न पुण्यं न च पातकम्। 13-159-50(87561)
तस्मिन्विरजसि स्फीते प्रज्ञासत्वव्यवस्थिते।
स्वयम्भुभवने पुण्ये हस्तिनं यातयिष्यति॥ 13-159-51(87562)
धृतराष्ट्र उवाच। 13-159-52x(7354)
निर्मुक्ताः सर्वसङ्गैर्ये कृतात्मानो यतव्रताः।
अध्यात्मयोगसंस्तानैर्युक्ताः स्वर्गगतिं गताः॥ 13-159-52(87563)
ते ब्रह्मभवनं पुण्यं प्राप्नुवन्तीह सात्विकाः।
न तत्र धृतराष्ट्रस्ते शक्यो द्रष्टुं महामुने॥ 13-159-53(87564)
गौतम उवाच। 13-159-54x(7355)
रथन्तरं यत्र बृहच्च गीयते
यत्र वेदिः पुण्यजनैर्वृता च।
यत्रोपयाति हरिभिः सोमपीथी
तत्र त्वाऽहं हस्तिनं यातयिष्ये॥ 13-159-54(87565)
बुध्यामि त्वां वृत्रहणं शतक्रतुं
व्यतिक्रमन्तं भुवनानि विश्वा।
कच्चिन्न वाचा वृजिनं कदाचि-
दकार्षं ते मनसोऽभिषङ्कात्॥ 13-159-55(87566)
शतक्रतुरुवाच। 13-159-56x(7356)
मघवाऽहं लोकपथं प्रजाना-
मन्वागमं परिवादे गजस्य।
तस्माद्भवान्प्रणतं माऽनुशास्तु
ब्रवीषि यत्तत्करवाणि सर्वम्॥ 13-159-56(87567)
गौतम उवाच। 13-159-57x(7357)
श्वेतं करेणुं मम पुत्रं हि नागं
प्रियं तु मे षष्टिवर्षं तु बालम्।
यो मे वने वसतोऽभूद्द्वितीय-
स्तमेव मे देहि सुरेन्द्र नागम्॥ 13-159-57(87568)
शतक्रतुरुवाच। 13-159-58x(7358)
अयं सुतस्ते द्विजमुख्यनाग
आघ्रायते त्वामभिवीक्षमाणः।
पादौ च ते नासिकयोपजिघ्रते
श्रेयो ममाध्याहि नमश्च तेऽस्तु॥ 13-159-58(87569)
गौतम उवाच। 13-159-59x(7359)
शिवं सदैवेह सुरेन्द्र तुभ्यं
ध्यायामि पूजां च सदा प्रयुञ्जे।
ममापि त्वं शक्र शिवं ददस्व
त्वया दत्तं प्रतिगृह्णामि नागम्॥ 13-159-59(87570)
शतक्रतुरुवाच। 13-159-60x(7360)
येषां वेदा निहिता वै गुहायां
मनीषिणां सत्यवतां महात्मनाम्।
तेषां त्वयैकेन महात्मनाऽस्मि
बुद्धस्तस्मात्प्रीतिमांस्तेऽहतद्य॥ 13-159-60(87571)
हन्तैहि ब्राह्मणि क्षिप्रं सह पुत्रेण हस्तिना।
त्वं हि प्राप्तुं शुभाँल्लोकानह्नाय च चिराय च॥ 13-159-61(87572)
भीष्म उवाच। 13-159-62x(7361)
स गौतमं पुरुस्कृत्य सह पुत्रेण हस्तिना।
दिवमाचक्रमे वज्री सद्भिः सह दुरासदम्॥ 13-159-62(87573)
इदं यः शृणुयान्नित्यं यः पठेद्वा जितेन्द्रियः।
स याति ब्रह्मणो लोकं ब्राह्मणो गौतमो यथा॥ ॥ 13-159-63(87574)

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकोनषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 159 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-159-2 पुण्यपापयोरिव पुण्यानामवान्तरभेदोऽस्तीत्यर्थः॥ 7-159-11 दासीशतं निष्कशतानि पञ्च। इति झ.पाठः॥ 7-159-12 ब्राह्मणस्य ब्राह्मणसम्बन्धिना धनेन॥ 7-159-14 यातयिष्ये हस्तिनम्। स्वीयं फलं त्वत्तो ग्रहीष्ये इत्यर्थः। हस्तिनं याचयिष्ये इति क.ङ.ध.पाठः॥ 7-159-18 यथा शत्रुं मदमत्ताश्चरन्ति इति झ.पाठः॥ 7-159-25 अग्नियौना धृष्टद्युम्नवदग्निरेव यौनं योनिर्येषां ते॥ 7-159-31 क्षन्तारः क्षमिणः॥ 7-159-51 हस्तिनं मे प्रदास्यसि इति झ.पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.